არქტიკაში — და გრენლანდიაში — მიმდინარე სამეცნიერო კვლევები კაცობრიობის წინაშე მდგარი გადაუდებელი გამოწვევების, მათ შორის კლიმატის ცვლილებისა და გენეტიკის, წინა ხაზზეა. ზოგიერთი მკვლევარი შეშფოთებულია, რომ საერთაშორისო თანამშრომლობა რისკის ქვეშაა. ათწლეულების განმავლობაში წარმატებული სამეცნიერო თანამშრომლობა შესაძლოა საფრთხეში აღმოჩნდეს, თუ ევროპასა და აშშ-ს შორის პოლიტიკური ურთიერთობები სავაჭრო და თავდაცვის საკითხებზე გაუარესებას განაგრძობს. 30 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში, არქტიკული ქვეყნები ერთად მუშაობდნენ ფიზიკურ, ბიოლოგიურ და სოციალურ მეცნიერებათა მიმართულებით, რათა შეესწავლათ მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე სწრაფად ცვალებადი რეგიონი. 1970-იანი წლების ბოლოდან, არქტიკამ ყოველწლიურად დაახლოებით 33 000 კვადრატული მილი ზღვის ყინული დაკარგა — რაც დაახლოებით ჩეხეთის რესპუბლიკის ტოლფასია. ცივი ომის დროსაც კი, აშშ-სა და რუსეთის მეცნიერები, კანადის, დანიის, ნორვეგიის, ისლანდიის, ფინეთისა და შვედეთის მკვლევარებთან ერთად, ატარებდნენ, აზიარებდნენ და ხშირად თანამშრომლობდნენ კვლევებში. ცივი ომის დასრულების შემდეგ, 1991 წელს არქტიკული საბჭოს დაარსებამ სამეცნიერო თანამშრომლობა კიდევ უფრო გააუმჯობესა. თუმცა, ზოგიერთი ძველი ბარიერი კვლავ გამოჩნდა, როდესაც რუსეთი 2022 წელს უკრაინაში შეიჭრა, რამაც არქტიკაში ათწლეულების მანძილზე დაგროვილი საერთო სამეცნიერო მიღწევები შეაჩერა. სიტუაცია კიდევ უფრო გართულდება, თუ ევროპასა და აშშ-ს შორის პოლიტიკური კავშირები გაუარესებას განაგრძობს. გრენლანდია, რომელიც აშშ-ის პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის ტერიტორიული გაფართოების ამბიციების უახლესი ობიექტი გახდა, დედამიწის ერთგვარი „საფრთხის ინდიკატორია“ — მზარდი საფრთხის ადრეული გამაფრთხილებელი ნიშანი. გრენლანდიის დაახლოებით ოთხი მეხუთედი მასიური ყინულის საფარით არის დაფარული — კლიმატის კრიზისის არასტაბილურად პოზიციონირებული გარდამტეხი წერტილი — რომელიც ადამიანის ნახშირბადის ემისიების ზრდის წყალობით დნება. ყინულის დნობამ შესაძლოა გრენლანდიის იშვიათი მიწათა მინერალების საბადოებზე წვდომა გახსნას, რაც რესურსებზე დამოკიდებულ ეკონომიკებს შესაძლოა აწყობდეს, თუმცა საფარის სრულ დაკარგვას პოტენციურად შეუძლია გლობალური ზღვის დონე 7.4 მეტრით აწიოს, რაც მილიონობით ადამიანზე იმოქმედებს მსოფლიოს სანაპირო ზონებში. თავად ყინული კვლევისთვისაც უმნიშვნელოვანესია. ღრმად გაბურღული ყინულის კერნები დროის მანქანებს წარმოადგენს, რომლებიც დედამიწის ატმოსფერულ ისტორიას გვაცნობს, ყოველ მასიურ კერნში ჰაერის ბუშტუკების სახით დაგროვილი ნახშირბადის მცირე დეპოზიტების წყალობით. მეცნიერები ათწლეულების მანძილზე თანამშრომლობდნენ გარემოს ცვლილებების, ყინულის საფარისა და მყინვარების დაკარგვის, ასევე გრენლანდიისა და მთელ არქტიკაში ხმელეთის და საზღვაო ეკოსისტემების კომპლექსური ქსელის შესასწავლად. ეს რეგიონი გახდა მნიშვნელოვანი აღმოჩენების ადგილი, როგორიცაა მასიური იორკის მეტეორიტი, დედამიწაზე ჩამოვარდნილი ერთ-ერთი უდიდესი რკინის ქვა, და მაგნიტური თვისებების მქონე უძველესი ქანები, რომლებმაც 2024 წელს აშშ-დიდი ბრიტანეთის კვლევით ჯგუფს საშუალება მისცა, დედამიწის მაგნიტური ველის ასაკი 3.7 მილიონ წლამდე გაეფართოებინა. სოციალური მეცნიერები და ჯანდაცვის კვლევები ასევე გადამწყვეტია არქტიკულ წრეში მცხოვრები მრავალი მკვიდრი მოსახლეობის კულტურისა და კეთილდღეობის გასანათებლად. „ეს კლიშეა, მაგრამ რასაც არქტიკაში მოხდება, გლობალური გავლენა აქვს,“ — განუცხადა DW-ს მარიბეტ მიურეიმ, კანადელმა გარემოს არქეოლოგმა და ჩრდილოეთ ამერიკის არქტიკული ინსტიტუტის დირექტორმა. „ეს ძალიან დიდი პრობლემაა ნებისმიერი მცირე ინსტიტუტისთვის ან ერთი ქვეყნისთვის, რომ მას დამოუკიდებლად გაუმკლავდეს.“ მიუხედავად იმისა, რომ გრენლანდიასთან დაკავშირებით ტრამპის პოზიცია, როგორც ჩანს, ამ დროისთვის შედარებით დამშვიდდა, სამეცნიერო შეშფოთება არ განელებულა. მიურეიმ აღნიშნა, რომ გრენლანდიის ირგვლივ არსებულმა დაძაბულობამ სამეცნიერო საზოგადოების ნაწილს აიძულა, რეგიონში სამომავლო პროექტებს სიფრთხილით მიდგომოდა. „თავს საკმაოდ არაკომფორტულად ვგრძნობთ,“ — თქვა მან. პოლარულმა მკვლევარებმა უკვე ნახეს, თუ როგორ შეუძლია გეოპოლიტიკას მეცნიერებაზე გამანადგურებელი გავლენა იქონიოს. რუსეთის ომმა უკრაინაში შეაჩერა მკვლევარებს შორის ათწლეულების მანძილზე არსებული კავშირები და ნაყოფიერი სამეცნიერო გაცვლები, რისი მაგალითიც INTERACT პროექტია. INTERACT ჩაფიქრებული იყო, როგორც არქტიკის მასშტაბით მოქმედი პროგრამა, რომელიც აზიარებდა კვლევებს და მეცნიერებს ტრანსნაციონალურ წვდომას აძლევდა ათობით ობიექტზე. „ჩვენ მოვახერხეთ ამ კონსორციუმის აშენება მთელ არქტიკაში, მასში არქტიკის რვა ქვეყანა იყო ჩართული,“ — განაცხადა მარგარეტა იოჰანსონმა, კრიოსფეროს მეცნიერმა, რომელიც INTERACT-ის კოორდინატორი იყო და ახლა შვედეთის პოლარული კვლევების სამდივნოსთან არის დაკავშირებული. ევროკავშირის დაფინანსებით, ევროპელ მეცნიერებს შეეძლოთ რუსეთში გამგზავრება მეცნიერული კვლევების ჩასატარებლად, რუსული მონაცემები ევროპულ კვლევით ცენტრებში მიდიოდა, მოგვიანებით კი აშშ-სა და კანადელ მკვლევარებს შეეძლოთ კვლევების გაცვლა ევროკავშირის კოლეგებთან. „შემდეგ, რა თქმა უნდა, 2022 წლის თებერვალში, ეს შესაძლებლობა აღარ გვქონდა,“ — განუცხადა იოჰანსონმა DW-ს. ევროპის პოზიციამ გამოიწვია 21 რუსული სადგურის მონაწილეობის შეჩერება და მეცნიერებაზე გავლენა უდიდესი იყო. 2025 წლის დასაწყისში იოჰანსონის თანაავტორობით შექმნილ მოხსენებაში აღინიშნა, თუ როგორ გამოიწვია ეროვნული და ინსტიტუციური პოლიტიკისა და პირადი მორალური შეფასებების ნარევმა რუსული მეცნიერების INTERACT-დან გარიცხვა და სამეცნიერო დიპლომატიის გზების ჩაკეტვა. „თუ ყველა რუსულ სადგურს მოხსნით, ჩვენ, ფაქტობრივად, აღარ გვეცოდინება, რა ხდება არქტიკაში,“ — თქვა იოჰანსონმა. INTERACT-ის მსგავსი პროგრამები — და არქტიკის კვლევები ზოგადად — სამეცნიერო დიპლომატიის ფორმებია. ფართოდ რომ განვსაზღვროთ, მას შეუძლია მეცნიერების განვითარება დიპლომატიური მუშაობის მეშვეობით ან მეცნიერების გამოყენება საერთაშორისო ურთიერთობების გასამყარებლად.